Lubelski oddział Instytutu Pamięci Narodowej 12 lutego 2026 roku stał się miejscem niezwykłego spotkania pokoleń. Uroczystość zorganizowana z okazji 45. rocznicy powstania Niezależnego Zrzeszenia Studentów przyciągnęła legendy opozycji antykomunistycznej oraz współczesnych liderów studenckich. Wydarzenie było okazją do głębokiej refleksji nad dziedzictwem „pokolenia ’81”, które jako pierwsze w bloku wschodnim wywalczyło prawo do niezależnej organizacji akademickiej.
Centralnym punktem obchodów była debata, którą poprowadził dr Robert Derewenda, dyrektor lubelskiego oddziału IPN. Spotkanie nie miało charakteru suchego wykładu – była to żywa, często wzruszająca opowieść o odwadze, młodości i pragnieniu wolności, snuta przez bezpośrednich uczestników tamtych historycznych wydarzeń.
W panelu dyskusyjnym zasiedli trzej wybitni działacze dawnego NZS: Wiesław Ruchlicki, Andrzej Aspras oraz Krzysztof Wróblewski. Każdy z nich przyniósł ze sobą nieco inną perspektywę na tamte czasy – od wspomnień o emocjach towarzyszących strajkom na lubelskich uczelniach, przez techniczne aspekty budowania niezależnych struktur, aż po bolesne doświadczenia konspiracji w dobie stanu wojennego. Goście podkreślali, że Lublin był jednym z najsilniejszych ośrodków studenckiego oporu, a solidarność między młodymi ludźmi była wtedy siłą, której nie był w stanie złamać żaden system.
Dla nas, przedstawicieli współczesnego Niezależnego Zrzeszenia Studentów, obecność na tym spotkaniu była doświadczeniem formacyjnym. Zostaliśmy zaproszeni nie tylko jako widzowie, ale jako pełnoprawni spadkobiercy tej pięknej tradycji. Siedząc na sali obok takich postaci jak panowie Ruchlicki, Aspras czy Wróblewski, poczuliśmy ciężar odpowiedzialności, jaki niesie ze sobą noszenie znaczka NZS w 2026 roku. Jako nowe pokolenie publicznie zadeklarowaliśmy, że chcemy i będziemy nieść tego ducha dalej. Choć dzisiejsza rzeczywistość akademicka i polityczna wygląda zupełnie inaczej niż 45 lat temu, wartości takie jak niezależność, podmiotowość studenta i obywatelska postawa pozostają ponadczasowe.
Spotkanie w IPN udowodniło, że historia NZS to nie tylko zamknięty rozdział w podręcznikach, ale żywa sztafeta, w której my przejęliśmy właśnie pałeczkę.
